Vreugde en verdriet langs de Dwarswatering
In het Leiderdorps Weekblad van 4 maart 2026 beschreef Peter Diebels de geschiedenis van boerderij Balkenende, gelegen langs de Dwarswatering in de Bospolder. Een geschiedenis van bijna 400 jaar, die begon met het huis van Pieter Arissoon langs de ‘Dwers Wateringe” en eindigde met de bewoning door de familie Balkenende vanaf 1924. In dit gedeelte beschrijft hij enkele van de gebeurtenissen in de periode 1924 -1976.
Vreugde en verdriet langs de Dwars
Begin 19e eeuw waren de boerderij en omringende grond in het bezit van Charles Thomas van Goor den Oosterlingh, de eerste burgemeester van Leiderdorp, die er niet zelf boerde, maar het verpachtte. Ook de nieuwe eigenaren, jonkheer mr. dr. Frédéric Auguste van Leyden van Westbarendrecht en zijn vrouw, Augusta Leopolda Catharina Baronesse douairière van Leyden geboren Baronesse van Pallandt, verpachtten vanaf 1820 de boerderij. Eerst aan het gezin van Cornelis Bergman en Petronella van Grave, en vanaf 1827 aan Kors den Hollander en Jannetje Zandbergen. In 1874 kon hun zoon Theodorus de bouwmanswoning, “WILSTEE” kopen en bleef het 50 jaar lang in de familie. In 1924 verkoopt Hendrikus den Hollander de boerderij met grond ter grootte van 22,8 hectare voor fl. 70.000, – aan het Noordwijkse echtpaar Wilhelm Cornelis Balkenende en Elizabeth Hazenoot. Datzelfde jaar betrekken zij de boerderij en krijgen in de daaropvolgende 6 jaar in totaal 4 kinderen, Cornelia, Johanna, Arie en Arend.
Uit de collectie foto’s die de nazaten van de familie Balkenende het Leiderdorps Museum schonken komt een vrolijk beeld naar voren, met spelende, varende en lachende kinderen op een populaire plek in Leiderdorp waar veel mensen heen wandelden of gingen zwemmen. Ook is op de foto’s te zien dat er hard werd gewerkt door het gehele gezin. Helaas maakte de familie in al die jaren ook het nodige aan rampspoed mee. Zo liep de boerderij op 12 februari 1928 door een overtrekkende storm flinke schade op, die gelukkig door de verzekering werd gedekt, zoals blijkt uit de dankbetuiging, die Wilhelm in de krant liet plaatsen.
Vijf jaar later trof ook de mondiale economische crisis het bedrijf, maar een aangekondigd faillissement werd uiteindelijk in 1933 afgewend. In 1967 verloor de familie maar liefst 17 van hun 50 koeien na het toedienen van een verkeerd geneesmiddel. Het grootste verdriet kreeg het gezin Balkenende kort na de bevrijding in mei 1945 te verwerken, toen zoon Arend aan de gevolgen van difterie kwam te overlijden.
Onderduiken bij Balkenende
De Tweede Wereldoorlog was de familie Balkenende redelijk goed doorgekomen, waarbij het zelfs kans had gezien om veel Leiderdorpers van melk en andere producten ten voorzien. Ook bleek hun boerderij in de bezettingsjaren de ideale plek om mensen en goederen te verstoppen; twee auto’s die er een tijdje waren gestald om inbeslagname te voorkomen werden helaas ontdekt, maar met de diverse onderduikers liep het gelukkig beter af. Een van hen was een Engelse parachutist, die in november 1944 twee nachten op de boerderij verbleef, waarna hij verder trok richting Haarlem. Ook hielp de familie Joodse onderduikers, waaronder de familie van Abraham Coster. Abraham woonde sinds 1943 aan de Roomburgerweg 16 in Leiden, nadat hij Rotterdam tijdelijk was ontvlucht. In de havenstad dreef hij samen met zijn broer Coenraad een zaak voor jongenskleding. Waarschijnlijk hebben Abraham en enkele gezinsleden in november 1943 bij Balkenende ondergedoken gezeten, want Abraham wordt na zijn arrestatie op 1 december opgesloten in het politiebureau van Rotterdam. Hier zat hij 3 dagen vast.
Kort na de arrestatie van Abraham werd Wilhelm Balkenende, samen met Eduard Jacobus Veldhuijzen, een lompenhandelaar, die aan de Eikenlaan 3 in Leiderdorp woonde, opgepakt voor het verbergen en begunstigen van Joden. Op 6 december 1943 werden de mannen ingesloten in het politiebureau aan de Zonneveldstraat in Leiden, waarna Wilhelm de ochtend erop overgeplaatst werd naar Rotterdam en Eduard naar Den Haag. In Rotterdam werd Balkenende na een nacht in de cel op 8 december 1943 weer vrijgelaten.
Gelukkig bleef het voor Wilhelm Balkenende bij deze eenmalige opsluiting in Leiden/Rotterdam. Zijn vriend Eduard Veldhuijzen werd in januari 1945 samen met zijn vader en broer gearresteerd omdat ze verdacht werden van het verbergen van Joodse onderduikers aan de Eikenlaan. Een inval van Duitse soldaten bij de familie mislukte doordat ze per vergissing het huis van de familie Huisman-Batelaan aan de Eikenlaan 14 binnenvielen. Uiteindelijk overleefden Abraham en Coenraad Coster de oorlog en breidden hun kledingzaken in de Rotterdamse regio steeds verder uit. In 1960 begonnen ze ook in Leiden een filiaal van hun jongens- en herenmodezaak Gebr. Coster in de Haarlemmerstraat 25.
Opgenomen in De Bloemerd
De familie bleef na de oorlog nog bijna dertig jaar lang boeren langs de Dwarswatering. Toen de gemeente Leiderdorp begin jaren ‘60 plannen ontwikkelde voor de aanleg van een sport- en recreatiepark in de Bospolder besloot het de familie uit te kopen. Op 23 juli 1964 verkocht Balkenende grond en opstallen voor een bedrag van maar liefst fl. 466.330, – en bleef het bedrijf in de daaropvolgende jaren pachten van de gemeente. Uiteindelijk zouden Wilhelm en zijn vrouw allebei in 1976 overlijden, in hetzelfde jaar dat de boerderij en de door smederij Pieterse uit Zoeterwoude vervaardigde brug zouden worden gesloopt.
De in de jaren ’60 gebouwde graansilo werd op voorspraak van toenmalig wethouder Drenth gespaard met het doel om er een uitkijkpost in te maken. Uiteindelijk kwam van plan niets terecht en werd de silo uiteindelijk een aantal jaren geleden geveld.
