Rond de schans van Valdez te Leiderdorp tijdens het beleg van Leiden 1573-1574
VOORWOORD
Medio oktober 2003 heeft de Oudheidkamer Leiderdorp, na een oproep onder haar donateurs, een Historische Werkgroep in het leven geroepen. Enkele donateurs bleken geïnteresseerd gezamenlijk een stukje van de Leiderdorpse historie te bestuderen. Voorliggend resultaat hiervan is bijna een jaar later, op 11 en 12 september, gepresenteerd tijdens de Open Monumenten Dagen, die in 2004 in het teken staan van “vestingen”.
Het draait in dit boekje om een vesting die slechts één jaar dienst heeft gedaan. Rond de dorpskern van het “oude” Leiderdorp lag tijdens het beleg van Leiden (1573 — 1574) een belangrijke Spaanse schans. Deze grootste van alle 21 schansen rondom de stad diende als hoofdkwartier te velde van de Spaanse legeraanvoerder Don Francisco de Valdez. Aan de hand van de gedetailleerde historische kaart van de bouwmeester in Spaanse dienst, Bilhamer, bespreken we de bouw, de ligging, de afmetingen en andere wetenswaardigheden van deze schans rond de dorpskern. Dat doen we ook van twee kleinere schansen in en om Leiderdorp: de schans te Roomburg en de schans aan de Dwarswetering. Deze schansen bespreken we echter pas in hoofdstuk 3 van dit boekje, dat niet voor niets de titel “Rond de schans van Valdez te Leiderdorp” draagt. Er is namelijk niet veel bekend over wat zich in die schans afspeelde.
Meer is er bekend over wat rondom die schans gebeurde, zowel in het gebied er omheen als in de jaren er omheen. Daarom belichten we in hoofdstuk 1 en 2 de situatie in en om Leiderdorp vlak voor de komst van de Spanjaarden (oktober 1573) en tijdens hun eerste beleg van Leiden. In de hoofdstukken 4 en 5 bespreken we het tussentijdse vertrek (maart 1574) en de terugkeer (mei 1574) van de Spanjaarden, hun onderhandelingen vanuit 1eiderdorp met Leiden tijdens het tweede beleg en de noodzakelijke herstelwerkzaamheden na hun definitieve aftocht {oktober 1574). In hoofdstuk 6 blikken we terug op de militaire strategie die Valdez vanuit zijn Leiderdorpse hookwartier volgde: Is het belegerde Leiden aan een Spaanse bestorming ontkomen door toedoen van Valdez’ geliefde Magdalena Moons, of beschikte hij wellicht niet over voldoende geschut om vanuit zijn Leiderdorpse en andere schansen een aanval op de stad te ondernemen?