Eerder dit jaar verscheen de prachtige dubbelbiografie De zwevende wereld van Annejet van der Zijl over de beroemde Duitse arts Franz von Siebold en zijn dochter Kusumoto Ine. In het boek is ook aandacht voor het buitenhuis Nippon in Leiderdorp dat Von Siebold in 1844 liet bouwen. Nippon zou in de daaropvolgende decennia de bakermat zou vormen voor vrijwel alle Japanse bloemen en planten in onze tuinen.
Europese vrouwen waren op Deshima verboden, waardoor Europese mannen soms relaties aanknoopten met Japanse vrouwen. Von Siebold kreeg een relatie met de Japanse Sonogi O-Taki, ook wel Kusumoto Taki genaamd (1807-1865). Naar haar vernoemde hij later een hortensia, de Hydrangea macrophylla ‘Otaksa’. Zij kregen in 1827 een dochter, Kusumoto Ine, die de eerste vrouwelijke Japanse arts werd en later zelfs lijfarts van de keizerin. Twee jaar na haar geboorte moest Von Siebold Japan echter verlaten, nadat hij was beschuldigd van spionage toen er in zijn bezit enkele gedetailleerde kaarten van Japan en Korea waren ontdekt. Iets dat ten strengste verboden was in het toen nog zeer gesloten Japan. Hij werd beschuldigd van hoogverraad en kreeg huisarrest totdat hij op 22 oktober 1829 werd verbannen. Zijn vrouw en dochter bleven achter in Japan. Van der Zijl schrijft in De zwevende wereld hoe vader en dochter er decennialang alles aan deden om elkaar weer terug te zien.
Eenmaal terug in Europa vestigde Philipp Franz von Siebold zijn naam als ‘s werelds grootste kenner van Japan en bleef hij doorgaan met het verzamelen van planten en objecten uit het land, waar hij vrouw en kind had moeten achterlaten. Veel van zijn botanische en etnografische collecties mee naar Leiden, waarvan veel nu nog is te zien in de Leidse Hortus, zijn woning aan het Rapenburg 19 , het huidige Sieboldhuis, Naturalis en het Wereldmuseum. Het huis aan het Rapenburg had hij in 1832 gekocht, maar bood hem te weinig ruimte om een grote buitentuin aan te leggen. In 1844 kocht hij aan de Keizerslaan bij de Lage Rijndijk in Leiderdorp een stuk grond en bouwde er een buitenhuis dat hij vernoemde naar zijn geliefde Japan. ‘Nippon’ werd de plek waar hij zaden en planten uit Japan kon opkweken. Ook na zijn gedwongen vertrek bleef hij van bevriende relaties en oud-studenten in Japan kweekmateriaal ontvangen. In de tuin legde hij zijn ‘Jardin d’acclimatation’ aan om ze met behulp van verwarming aan ons klimaat te laten wennen en op te kweken en te vermeerderen. Met de hulp van de Leidse tuinmannen J. Mater en diens zoon D. Mater startte ook een internationale handel in de planten en zaden. Veel van nu bekende tuinplanten, als pioenen, hosta’s, hortensia’s, azalea’s, Japanse lelies, struiken en bomen zijn zo mede door Von Siebold populair geworden in Europa. Vanuit de Hortus botanicus en Nippon veroverden deze planten de Europese tuinen. Dat gold helaas ook voor de Japanse duizendknoop, een exoot, waarvan een oud exemplaar nog steeds in de Japanse tuin van de Hortus is te bewonderen.
Kort na de aankoop van Nippon kon de door koning Willem II in de adelstand verheven jonkheer Von Siebold samen met zijn vrouw Ida Helena Caroline von Gagern in Leiderdorp gaan wonen. Het paar was op 10 juli 1845 in Berlijn getrouwd en op 6 juli 1846 bevestigde P.G. Hubrecht als ambtenaar van de burgerlijke stand van Leiderdorp hun huwelijk en registreerde het in het huwelijksregister. Ook de moeder van Von Siebold Maria Apollonia Josepha Lotz, betrok een woning op de buitenplaats, genaamd het ‘Achterland’. Uit de archieven van Leiderdorp valt te lezen dat ze hier al op 13 november 1845 op 77-jarige leeftijd is overleden.
Een gelukkiger moment was de geboorte van Alexander von Siebold op 16 augustus 1846 op buitenplaats Nippon. Er zouden nog vier kinderen volgen, maar dat gebeurde nadat het gezin in 1852 naar Duitsland was verguisd. Nippon bleef in het bezit van Von Siebold en werd jarenlang verhuurd. Zo kon ook de inmiddels beroemde tuinhandel voortgezet worden.
Nippon was verlaten, maar Von Siebold keerde zelf wel terug naar zijn geliefde Japan. Toen het land in 1854 eindelijk opengebroken werd kon hij, vergezeld door zijn zoon Alexander, zijn dochter weer zien. Dit pakte echter geheel anders uit dan beiden hadden voorzien. Franz von Siebold keerde terug naar Europa en zou – 70 jaar oud – op 18 oktober 1866 overlijden. Zijn zoon Alexander bezocht daarna Leiderdorp nog met enige regelmaat, zoals in 1867 toen hij de kroonprins van Japan op Nippon ontving. In 1878 kochten Karel Rudolph Albert Abbink (1835-1910), een gepensioneerde kapitein van de infanterie en zijn vrouw Beatrix Marie Francoise Ester baronesse van Voorst tot Voorst de villa van de erven Von Siebold. Op de foto uit de collectie van Erfgoed Leiden staat het echtpaar voor hun huis.
Nippon zou bijna 50 jaar lang als buitenhuis blijven staan. Kort voor de annexatie van dit deel van Leiderdorp door Leiden in 1896 verdween het in 1894 door de slopershamer om plaats te maken voor woonwijk De Kooi. De Decima-, Siebold- en Bloemstraat herinneren op deze plek nog aan zijn beroemde bewoner.
