Peter Diebels
Vorige maand opende wethouder Herman Romeijn de 17e editie van de expositie Heemtuin Verbeeld met de titel ‘Natuurlijk’. In zijn toespraak stond hij stil bij het overlijden eerder die week van de eerste beheerder van de Heemtuin, Wim Kanbier, die vanaf 1971 voor velen hét gezicht was van deze parel in de Houtkamp. Over de geschiedenis van deze unieke plek in Leiderdorp gaat deze bijdrage van Historie vlakbij Huis.
De Houtkamp
De Heemtuin maakt onderdeel uit van park ‘De Houtkamp’ dat ten tijde van de uitbreiding van Leiderdorp als oase van rust tussen de nieuwbouwwoningen in de wijken Ouderzorg, Vogelwijk, Winkelhof en Voorhof is aangelegd. Tussen 1963 en 1966 ontstonden de plannen voor de realisatie van een park, bedoeld voor ontspanning en ontmoeting, met speelweiden, groen- en waterpartijen en een kinderboerderij. Het park zou komen te liggen aan de meest westelijke zijde van de Munnikkenpolder, daar waar de eeuwenoude Ommedijk en de Leijsloot vanaf boerderij Sterkenburg tot aan de Dwarswetering liepen. Op deze middeleeuwse Ommedijk ligt nu het met knotwilgen omzoomde pad tussen de Van Diepeningenlaan en Engelendaal. In de jaren ’60 lagen er nog boerderijen langs deze dijk, die toen de Munnikkenweg heette met, te weten ‘Haayes’, ‘Muijlwijk’ en ‘Munnikkenbogaard’. De gemeente kocht deze boerderijen op met als doel ze te slopen, maar besloot uiteindelijk om boerderij Munnikkenbogaard van de familie De Graaf te sparen en te verbouwen tot kinderboerderij. In 1972 kocht Piet Kouwenhoven de boerderij en begon er restaurant “In den Houtkamp”. Nu is hier Brasserie Park gevestigd en is de boerderij een van de belangrijkste trekpleisters van de Houtkamp.
De eigenlijke aanleg van het park vond vanaf 1966 in fasen plaats op basis van de ontwerpen van landschapsarchitect Wim Boer (1922-2000). Deze geboren Boskoper hechtte grote waarde aan de integratie van stedenbouw en parkarchitectuur. In zijn ontwerpen ging hij uit van ecologische begrippen als ‘zonering’ en ‘overgang’, wat in Leiderdorp resulteerde in een park met inheemse beplanting en een grillig patroon van wegen en waterlopen.
Heemtuin
In de plannen voor fase III en IV van de Houtkamp had de gemeente de aanleg van een heemtuin, een Robinsonspeelplaats en een midgetgolfbaan opgenomen. Grote promotor van een heemtuin was Engbert Drenth, een biologiestudent uit Leiden, die in september 1970 op 25-jarige leeftijd tot wethouder van Leiderdorp was benoemd en deze functie 8 jaar lang vervulde. Naast zijn wethouderschap werkte hij bij het Rijksherbarium in Leiden en later als milieudeskundige in Utrecht en Den Haag. In 1979 werd hij benoemd tot burgemeester van Bellingwedde tot zijn pensioen in 2007.
Volgens Drenth moest de heemtuin een centrale rol gaan spelen in het toekomstige groenbeheer van Leiderdorp. Wim Kanbier, die al bij de aanleg van de tuin was betrokken, werd benoemd tot de eerste beheerder en zou hier vanaf de officiële opening in 1971 tot aan zijn pensioen in 1993 werkzaam blijven.
Inrichting
Bij de inrichting van de heemtuin kozen Drenth en Kanbier ervoor om verschillende landschapstypen na te bootsen en die zo te beheren dat zoveel mogelijk wilde planten en dieren zich op eigen houtje kunnen handhaven. Voor de, deels regionale, landschapjes met ieder hun eigen specifieke biotoop zijn er diverse grondsoorten gebruikt en zijn er door gebruik te maken van stroompjes, sloten en paden, verschillende oorspronkelijke landschappen gecreëerd. Voorbeelden daarvan zijn een duinlandschap, hooiland, bloemrijk grasland, drassig grasland, veenkom, een beekje, muurflora, beuken-eikenbos, bronnenbos, stinzebos, broekbos, fluitenkruidrijk essenbos en holle weg. In 2007 is de vroegere recreatieplas als de Waterschapsheuvel onderdeel van de Heemtuin geworden.
De Lange Akker
Voor de aanleg van De Houtkamp en het doortrekken van de Persant Snoepweg had de gemeente de langwerpige akker die naar het gelijknamige zomerhuisje leidde aangekocht. Vanaf 1953 woonde de kunstenaar Freek van Leeuwen in De Lange Akker en na diens overlijden in 1968 werd besloten het huisje te integreren in de Heemtuin. Het fungeerde tot 2011 als kantoor en werkplaats voor Wim Kanbier en zijn collega’s, waar werd vergaderd, gekweekt en voorlichting gegeven. De Lange Akker werd een keramiekatelier, een podium voor diverse culturele activiteiten en rustpunt voor bezoekers van de Heemtuin.
Kunst in de Heemtuin
Sinds 2007 wordt er vrijwel jaarlijks in de Heemtuin een beeldenexpositie ingericht met actueel werk van kunstenaars afkomstig uit Nederland en de omgeving van Leiderdorp. De beelden staan vrij opgesteld op een door de kunstenaar zelf gekozen plek en voegen zo een extra dimensie toe aan de beplanting. Jaarlijks verbinden de beelden de natuur met kunst en versterken daarmee de schoonheid van beide. U kunt nog tot 31 oktober aanstaande genieten van de inmiddels 17e editie van Heemtuin Verbeeld #17 Zodoende is de Heemtuin al bijna 20 jaar een belangrijke cultuurhistorische plek in Leiderdorp geworden. Zoals Wim Kanbier in 2013 al opmerkte: “Kunst en de Heemtuin, er is geen betere combinatie mogelijk dan dat”.